نتیجه گیری از بازجویی
اركان مصاحبه : 1- مصاحبه گر 2- مصاحبه شونده 3- موضوع مصاحبه
محاسن مصاحبه
:در مورد افراديكه بيسواد و قادر به نوشتن نيستند بهترين وسيله كسب اطلاعات ميباشد .
مطالب محرمانه را غالبا نميتوان كتبا از افراد اخذ نمود ولي با روش مصاحبه و اطمينان دادن به مصاحبه شونده مبني بر اينكه در جاي ديگران منعكس نخواهد شد ميتوان بدست آورد .
در مصاحبه مي توان مصاحبه شونده را در مسير واقعي مورد نظر هدايت نمود و از پراكنده گوئي و ارائه اطلاعات نامربوط بر حذر داشت .
يك مصاحبه كننده با تجربه مي تواند پس از دريافت اطلاعات اوليه از مصاحبه شونده نكات مبهم را از وي سوال و اطلاعات خود را تكميل نمايد .
در مصاحبه مي توان از جواب هاي مصاحبه شونده سوالات جديد استخراج و از وي پرسيده شود .
اطلاعات حاصله از مصاحبه به روز است و مصاحبه كننده خود و يا سازمانش بلافاصله مي توانند از آنها استفاده نمايند.
معايب مصاحبه
:مصاحبه وقت گير است و زمان زيادي مي برد .
مصاحبه هزينه زياد در بر دارد .
در روش مصاحبه ممكن است بعلت رو در روئي مصاحبه گر با مصاحبه شونده برخي موارد غير واقعي مطرح و اطلاعات دروغين و غير واقعي به مصاحبه گر داده مي شود .
در روش مصاحبه ‚ مصاحبه گر بايستي در طراحي سوالات از مهارت كافي برخوردار بوده و توالي آنرا نيز رعايت نمايد و كوچكترين ضعفي در اين رابطه با شكست مصاحبه گر روبرو خواهد شد .
استخراج اطلاعات و تجزيه وتحليل آنها در روش مصاحبه مشكل است .
تفاوت ديد مصاحبه گر و مصاحبه شونده گاه باعث اخذ اطلاعات گوناگون شده و گاها تصميم گيري را مشكل مي سازد.
آمادگي براي انجام مصاحبه
1-
اقدامات قبليالف
- كسب ا طلاع در باره پيشينه سوژه : آشنائي به پيشينه طرف بازجو را قادر مي سازد كه به آساني اشخاص كم حرف و يا سرسخت را به مكالمه و بحث در باره قضيه مورد نظر وادار سازد و معمولا نكات زير در اين خصوص بيشتر مورد توجه قرار مي گيرد .سن – تعليم وتربيت – حرفه وتجربه – وضعيت جسماني و نيروي بدني – خصوصيات اخلاقي – شهرت وآبرو – دوستان ومعاشرين – عادات و كارهاي ذوقي وسرگرمي ها .
ب
– كسب اطلاع در باره پرونده كار : مصاحبه كننده قبل از مصاحبه ميبايست اطلاعات كافي در مورد پرونده كار داشته باشد زيرا معلومات صحيح از حقايق پرونده مصاحبه كننده را در انتخاب راه وروش صحيح انجام مصاحبه كمك مي نمايد و مصاحبه كننده را راهنمائي كرده تا در موضوعاتي كه ربطي به پرونده ندارد داخل نشود و وقت خود را تلف ننمايد و در تشخيص صحت گفته ها وتضادگوئي هاي متهم كمك مي نمايد خلاصه اينكه مصاحبه كننده بايد پاسخ 6 عامل اصلي (كي ‚چه موقع ‚كجا ‚چه ‚چرا و چگونه ) را جستجو نمايد.پ
– دانستن رابطه سوژه با پرونده كار : پس از آنكه مصاحبه كننده در باره شخص مورد نظر وپرونده كار اطلاعات سودمندي بدست آورد و خود را آماده ساخت ‚مي بايست به رابطه طرف به پرونده كار آگاهي پيدا كند مثلا سوژه در قضيه چه سمتي دارد ‚محرك بوده يا عامل ‚ رئيس بوده يا مجري ‚در امر معاونت داشته يا مشاركت ‚ شاهد بوده و يا از ديگران شنيده است .ت
– طرح وبرنامه انجام مصاحبه : در واقع تلاش هاي بالا بمنظور ريختن طرح و تهيه يك برنامه صحيح براي اجراي عمل مصاحبه است . اين برنامه براساس اطلاعات واصله و همينطور اطلاعاتي كه از پرونده كار و پيشينه طرف بدست آمده است پي ريزي مي شود هرچه برنامه دقيقتر باشد موفقيت بيشتري نصيب خواهد شد و چنانچه مصاحبه كننده طرح مشخص و معلومي نداشته باشد ‚موفقيت كمتري بدست خواهد آورد .توجه - در تهيه اين برنامه نكات زير ميبايست مورد توجه قرار گيرد :
(1)
زمان مصاحبه : انتخاب زمان مصاحبه بسيار دقيق است و بستگي كامل با ميزان اطلاعات عمومي و رواني بازجو دارد ‚ زمان مصاحبه را ميبايست از دو منظر مورد بررسي قرار داد .(الف) از نظر وقوع جرم وجلوگيري از محو آثار و علائم واطلاعات مربوط به آن .
(ب) از نظر شخص مصاحبه شونده زمان بايستي طوري انتخاب شود كه مصاحبه شونده از نظر روحي بيشرين آمادگي را جهت پاسخگوئي وبيان مطالب بنحو مطلوب و در سطح وسيع داشته باشد.
(2)
مكان مصاحبه :(الف) مكان مصاحبه بايد جايي باشد كه رفت و آمد و سرو صداي زيادي در اطراف آن نباشد و اشخاص متفرقه و كساني كه مسئوليتي در مورد موضوع ندارند بهتر است در محل حاضر نباشند زيرا طرف ممكن است حاضر نگردد در حضور ديگران مطالبي را بيان كند و يا شرم حضور و خجالت زدگي مانع بيان حقايق گردد .
(ب) مكان مصاحبه بايد جايي انتخاب شود كه محيط آن براي شخص مصاحبه شونده آشنا باشد تا حسن تفاهم بيشتري ايجاد گردد بهترين جا براي اين كار منزل يا اداره طرف ‚ آن هم در مواقع و زمان مقتضي مي باشد. اگر وسائلي مانند ضبط صوت و تصوير مورد نياز است مأ مور بايستي در دائر كردن آن نظارت كند و به افراد مسئول گوشزد نمايد كه به موقع آماده اجراي دستور باشند . چنانچه به منظور وادار كردن سوژه به اعتراف ، طرحهايي براي اجراي مانور ريخته شده است مامور مسئول است كه فنون طرح ريزي شده صحيح و درست در زمان مناسب و به موقع اجراء گذاشته شود .
(2)
تنظيم سئولات مورد احتياج :پس از آنكه مصاحبه كننده ‚ مكان و زمان مناسب را براي عمل مصاحبه در نظر گرفت سئولات مورد احتياج خود را تنظيم مي نمايد با در نظر گرفتن اين سه موضوع ( زمان ، مكان ، سئوالات ) برنامه مصاحبه پي ريزي شده و بازجو قادر خواهد بود كه با طرف روبرو شود براي تنظيم سئوالات مورد نياز طرح فكري لازم است در اين طرح فكر چهار عنصر در نظر گرفته شود .
الف ) چه چيزهايي را مي دانم .
ب) چه چيزهايي بايد روشن شود ؟
پ) چه فنوني از طرف من بايد به كار برده شود ؟
ت) منابع ديگر براي ادامه تحقيق از مصاحبه شونده ‚ كدام است ؟
انجام مصاحبه
:1-
معرفي خود به طرف : بازجويي پس از آنكه درباره پيشينه طرف ، اطلاعاتي كافي بدست آورد و پرونده كار را بررسي نمود و زمان و مكان محل مصاحبه و همينطور پرسشهاي مورد نياز را پيش بيني كرد . براي روبرو شدن با مصاحبه شونده آماده مي شود ، گاهي اوقات بازجو و طرف يكديگر را نمي شناسند و هيچگونه آشنايي ندارند روي اين اصل ابتدا بازجو خود را معرفي مي نمايد .2-
ايجاد حسن تفاهم : اين مورد مرحله اصلي در پيروزي يا شكست مصاحبه كننده مي باشد و بسيار حساس و دقيق است در اين مرحله مصاحبه كننده پيش از آنكه وارد ماهيت موضوع شود ، بايد با گفتگو هاي شيرين و دلپسند و رفتار عاقلانه بين خود و طرف حسن اتحاد و حسن تفاهم ايجاد كند . بازجو به وسيله شخصيت خود در سوژه نفوذ مي كند مثلاً خود را نسبت به اشكالات و نظرات سوژه علاقه مند نشان مي دهد ، حالت همدردي و فهم مطالب مي گيرد تا بتواند پيروز شود .3-
گرفتن تماس : تماس يا نزديك شدن به موضوع در مصاحبه عبارت از فني است كه مصاحبه گر براي تشويق ‚ ترغيب و يا تحريك اشخاص مورد نظر به منظور اظهار مطالب و اطلاعات خود به كار مي برد . تماس يا مستقيم است يا غير مستقيمالف
) تماس مستقيم : مصاحبه گر خود را معرفي و منظور واقعي خود را مي گويد و مستقيماً درباره قضايا پرسش مي كند .ب
) تماس غير مستقيم : مأمور مستقيماً در اطراف موضوع پرسش نمي كند بلكه به طور غير مستقيم سئوالات را مطرح مي كند .4-
سنجش و ارزيابي : مصاحبه كننده در جريان مصاحبه بايد پيوسته طرز رفتار و وضع روحي طرف را سنجيده و نيز ارزش اطلاعاتي را كه از او كسب مي نمايند تعيين و برآورد كند . روشي را كه اشخاص براي اداي توضيحات و پاسخ دادن به پرسشها اتخاذ مي كنند تا اندازه اي درجه صدق و كذب گفتار آنان را روشن مي كند
5-
ياداشت برداري : گرد آوردن يادداشت هاي جامع و منطقي براي ايجاد و پايه يك بازجويي وگزارش نتيجه مؤثر است ياداشت برداري خود نيز زمان مناسبي مي خواهد اگر مصاحبه كننده احساس كرد كه مصاحبه شونده از ثبت اظهاراتش رنج مي برد از ياداشت برداري در حضور او بايد خود داري نمايد و بلا فاصله پس از ختم مصاحبه ‚ موضوعات را بنويسد تا به فراموشي سپرده نشود . يادداشت كردن رئوس اين موضوعات است كه اساس گزارشات بعدي را تشكيل مي دهد .6-
پايان دادن به مصاحبه : هميشه مصاحبه را با وضع متين و مؤدبانهاي خاتمه بدهيد مصاحبه شونده هر كس كه بوده و در هر وضع و پايه اجتماعي قرار گرفته باشد ، بايد در پايان كار مورد تكريم و احترام قرار گيرد و از توضيحاتي كه داده است سپاسگزاري گردد .
چگونه بايد مصاحبه كرد
:در برخورد با مصاحبه شونده ايجاد تفاهم مرحله اصلي است كه در پيروزي و يا شكست بازجويان تأثير قاطع دارد مصاحبه گر پيش از آنكه وارد اهميت امرشود و در مورد خواسته خود به پرسش بپردازد ‚ بايد با قيافه آرام ‚ نگاهي متين و پر نفوذ با گفتگوهاي دل پسند و آهنگ صدا و رفتار عاقلانه ، ايمني و آسودگي لازم را به جسم و روح مصاحبه كننده بدهد و اعتماد او را جلب نمايد شروع مصاحبه يعني آغاز برقراري يك رابطه انساني بين دو فرد و براي اينكه اين رابطه نتيجه بدهد بايد تفاهم به وجود آيد گاهي كمك كردن در نشستن – تعارف كردن به چاي يا شيريني و ميوه – نام شخص را درست به كار بردن – عناوين را ذكر كردن و احترام به شخصيت طرف – ايجاد تفاهم مطلوب مي نمايد .
توجه
: مصاحبه با مكالمه تفاوت دارد زيرا هر مصاحبه اي مكالمه است اما هر مكالمه اي را نمي توان مصاحبه دانست و در مجموع مصاحبه داراي هدف خاصي است .توجه
: معمولاً دستورات و پايه هاي گفته شده بالا براي همه كس مصداق نداشته و بازجو مي بايست قواعد را از طبيعت مصاحبه استخراج و در عمل مورد استفاده قرار دهد . مطالبي كه مصاحبه شونده بيان مي دارد ما بايد بشنويم و در همان لحظه نيز حالات وي را مشاهده كنيم اين مشاهدات بايد با هوشياري كامل و آگاهانه صورت گيرد.چه چيزهايي را بايد مشاهده كرد ؟
معمولا حالات روحي رواني زير مورد مشاهده قرار مي گيرد
نگاه به حركات لب ها – درك ارتباط و پيوند ميان نگاه و گفتار – چگونگي نگاه – تامل و تفكر روي گفته ها – عبارت پردازي ها – جمله سازي ها – حالتهاي دفاعي دست – چشم و ابرو – درنگ ها و مكث هاي ميان جمله ها – حركات بدني – لرزش دست و پا – پريدگي رنگ – تائيد پذيري ها – كوفتگي ها – خستگي ها –افسردگي ها – خشم ها – طنازي ها – لوندي ها و مهرباني ها و غيره .
گوش دادن
:گوش دادن امروز به صورت هنري برجسته در آمده است از نظر روانشناسي فراگيري مطالب 85 درصد از راه چشم – 13 درصد از راه گوش كردن و 2 درصد از ساير حواس مي باشد. مردم با درد دل كردن نزد شنونده خوب از غمها و رنجهايشان كاسته مي شود . يك عنصر اطلاعاتي بيشتر بايد بشنود و كمتر سخن بگويد هميشه بگوش باشيد و بگذاريد مصاحبه شونده سخن بگويد .
توجه
: هنگاميكه دور و چرخش مورد نظر را به سخنگو داديد مبادا با پرسشهاي گوناگون گفتار او را قطع كنيد و دور كلام را از او بگيريد .فن سئوال كردن
:سئوال بايد منطقي و بر انگيزنده و مشوق باشد – آهنگ و طنين صدا نيز ‚ تاثير زياد در نفوذ سوال دارد در مصاحبه ها بخصوص جلسات اول از پرسشهاي تند و تحكم آميز و هميظور پرسشهاي گيج كننده همراه با اصلاحات سنگين پرهيز كنيد زيرا هدف نخستين ما كسب اخبار و اطلاعات است نه ارعاب و تهديد –سئوالات مي بايست به صورت جواب مفصل باشد و با نيازها بستگي داشته با شد .
((
ضد بازجويي))تعريف ضد بازجوئي
:مجموعه اقداماتيستكه متهم انجام مي دهد تا اطلاعات مورد نياز بازجو را به وي ندهدمراحل ضد بازجويي
1-
مرحله قبل از دستگيري 2- مرحله بعد از دستگيريمرحله قبل از دستگيري
:1-آشنايي با شيوه و شگرد بازجويي هاي متداول در جهان
2-اهميت اطلاعات و خطرات ناشي از افشاي آن
3-ارتقاء سطح مذهبي عناصر اطلاعاتي با انجام سخنراني
4 -افزايش آمادگي جسماني با تغذيه مناسب و ورزش
5-رعايت اصل حيطه بندي
6-آموزش گريز و فرار
مرحله بعد از دستگيري
:اقدام به فرار
اتلاف وقت
عدم صحبت در خصوص سايرين
عدم استفاده از زبان دشمن در صورت دانستن
انجام صحبت با بازجو بصورت مودبانه و متعادل و نه بصورت ذليلانه
در پاسخ به سئولات بگويد: نمي دانم ‚ مربوط به گذشته است . يادم آوري و در نهايت فشار مي گويد : فكر مي كنم اين طور بود .
متكي بودن به خدا و اعتقادات مذهبي